Avrupa Birliği'nden TikTok'a Tarihi Suçlama

Murat ŞEN - Teknoloji Editörü
16 Şub
3 dakikada okunur

Teknoloji dünyasında oyunun kurallarını değiştirecek tarihi bir adım atıldı. Yıllardır tartışılan ancak yasal olarak somut bir zemine oturtulamayan “sosyal medya bağımlılığı” konusu, artık resmen Avrupa Birliği'nin radarında. Avrupa Komisyonu, popüler kısa video platformu TikTok'u özellikle reşit olmayan genç kullanıcılar için bağımlılık yapacak şekilde tasarlanmakla resmen suçladı.

Bu gelişme, sadece TikTok için değil, algoritmalarla kullanıcıları ekrana kilitleyen tüm dijital platformlar ve oyun şirketleri için yeni bir dönemin başlangıcı olabilir.

Dijital Hizmetler Yasası (DSA) İlk Kez "Tasarımı" Hedef Alıyor

Avrupa Birliği düzenleyicileri, bugüne kadar Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kapsamında genellikle yanlış bilgi yayılımı ve şeffaflık eksikliği gibi sorunların üzerine gidiyordu. Ancak bu soruşturma bir ilk olma özelliği taşıyor. Komisyon, tarihte ilk kez bir dijital ürünün temel tasarımını ve iş modelini, kullanıcıların ruh sağlığı için "sistemik bir potansiyel risk" olarak yorumladı.

Komisyonun hazırladığı ön raporda, sorunun kaynağı olarak şu üç temel unsur gösteriliyor:

Bitmeyen İçerik Akışı: Kullanıcıyı sürekli ekranda tutan sonsuz kaydırma (infinite scroll) özelliği.
Agresif Algoritmik Öneriler: Kişinin zaaflarını ve ilgi alanlarını sömürerek sürekli yeni içerik sunan yapay zeka destekli öneri sistemleri.
Sınırların Olmayışı: Platform içinde yerleşik ve caydırıcı kullanım süre sınırlarının bulunmaması.

Avrupalı yetkililer, TikTok’tan sonsuz kaydırma özelliğini tamamen devre dışı bırakmasını, ekran süresini kısıtlayacak katı müdahaleler getirmesini ve algoritmanın içerik sunma mantığını baştan aşağı değiştirmesini talep edebilir.

TikTok'u Bekleyen Tehlike: Küresel Gelirin %6'sı Gidebilir

Elbette masadaki yaptırımlar oldukça ağır. İki yıllık titiz bir soruşturmanın ürünü olan bu süreç, teknoloji devlerini yepyeni bir hukuki savaşın içine çekiyor. Eğer TikTok, AB düzenleyicilerini masum olduğuna ikna edemezse, küresel yıllık gelirinin yüzde 6'sına varan devasa para cezalarıyla karşı karşıya kalabilir.

TikTok cephesi ise iddiaları kesin bir dille reddediyor. Şirket yönetimi, komisyonun değerlendirmelerinin gerçeği yansıtmadığını belirterek bulguları "kesinlikle yanlış ve tamamen asılsız" olarak nitelendirdi. Şirket sözcüsü Paolo Ganino, bu karara itiraz etmek için hukuki tüm yolları sonuna kadar kullanacaklarını açıkladı. Gözlemciler, tıpkı geçmişte X (eski adıyla Twitter) platformuna açılan davalarda olduğu gibi, bu hukuki sürecin aylar hatta yıllar sürebileceğini öngörüyor.

Meta ve Diğer Devler Sırada mı? Tüm Sektör İçin Emsal Karar

AB teknoloji şefi Henna Virkkunen, bu davayı sadece bir TikTok soruşturması olarak değil, sosyal medyanın genç kullanıcılara verebileceği zararları kökünden çözmeye yönelik geniş çaplı bir stratejinin parçası olarak tanımlıyor. Sivil toplum kuruluşları da etkileşimi (engagement) en üst düzeye çıkarmayı hedefleyen "gözetim odaklı" iş modellerinin dizginlenmesinden oldukça memnun.

Peki bu durum diğer devleri nasıl etkileyecek? Uzmanlar, bu davanın Meta'nın Facebook ve Instagram platformları için de çok ciddi sonuçları olacağını belirtiyor. Dijital haklar grubu EDRi'de kıdemli politika danışmanı olan Jan Penfrat, Avrupa Komisyonu'nun TikTok davasını diğer teknoloji devlerinin de peşine düşmek için bir "şablon" olarak kullanmamasının çok garip olacağını ifade etti.

Şu anda Meta da hem AB hem de ABD mahkemelerinde benzer iddialarla boğuşuyor. Instagram'ın tepe ismi Adam Mosseri dahil olmak üzere Meta yöneticileri, kullanıcı refahını hiçe sayıp etkileşimi bilerek artırdıkları iddialarına karşı platformlarını savunmaya devam ediyor. Diğer yandan TikTok ve Snap Inc., bu yılın başlarında ABD'nin Kaliforniya eyaletindeki benzer bir davada uzlaşma yoluna gitmeyi tercih etmişti.

Dikkat Mühendisliği (Attention Engineering) Bitiyor mu?

Avrupa Komisyonu için bu soruşturma, basit bir ceza kesme işleminden çok daha fazlasını ifade ediyor. AB, "sağlıklı bir dijital platform tasarımının" nasıl olması gerektiğine dair küresel bir yasal standart belirlemeye çalışıyor.

Eğer Brüksel bu davasında başarılı olur ve gerekçelerini resmileştirirse, Avrupa'nın başlattığı bu kıvılcım tüm dünyaya yayılabilir. Bu tarihi gelişme; tıklama tuzaklarının, bağımlılık yapan algoritmaların ve denetimsiz dikkat mühendisliği çağının yavaş yavaş sonuna geldiğimizin en büyük kanıtı.

Donanım ve dijital dünyadaki son yenilikler için Teknoloji Haberleri sayfamıza göz atın.